Eguneroko bizitzatik jaiotako artea
Kobudo hitzak «budo zaharra» esan nahi du. Okinawan lanabes tradizionalen ikasketa izendatzen du: landako, etxeko eta itsasoko tresnak, uharteko jendeak esku hutseko kata bezain zehatz erabiltzen ikasi zituenak.
Saiko Shihan Toshio Tamanok ohartarazpen zintzo batekin hasten du bere historia: ez dago haren jatorriari buruzko erreferentzia fidagarririk. Eskaintzen duena lan-hipotesi bat da, Okinawako historiatik eta uharteko maisu askorengandik ikasitakotik eraikia.
Haren jatorriari buruzko hipotesi bat
Ryukyuko erresuma XVI. mendean aberastu zen, Txinarekin, Japoniarekin eta Asiako hego-ekialdearekin itsasoz merkataritzan arituz. Bidaia horietan, haren samuraiek tokian tokiko arteak ikasi zituzten eta, batez ere, esku hutseko eta lanabesetako arte txinatarra. XVII. mendearen erdialdean, kata iritsi zen uhartera, monje budista txinatarrek sortua.
XVIII. mendearen hasieran, krisi larri batek samurai gehienak lanpostu gabe utzi zituen, eta erregeak nekazari, arrantzale edo merkatari bihurtzera bultzatu zituen. Haiekin, kata herrietara jaitsi zen. Lanabes-katak praktikatzeko ez zen gerra-tresnarik behar, eta jendeak eskura zuena erabili zuen: landako eta arrantzako erremintak.
Bada beste kontakizun bat, ezagunagoa, Satsuma klaneko samuraiengandik beren erremintekin babesten ziren nekazariez hitz egiten duena. Saiko Shihan Tamanok sortu zuen sistemaren esparru gisa hartu zuen: Kobudo Shoreikai eguneroko bizitzako tresnak agresiotik babesteko erabiltzen dituzten ryukyuarren artea da.
Bost lanabesak
- Bo. Ur- edo barazki-pertzak garraiatzeko oreka-haga. Sistema osoaren oinarria da.
- Tonfa. Alea ehotzeko mortairuaren kirtena, edo patatak ateratzeko pala.
- Nunchaku. Eultzirako zurrumailua: soka labur batez lotutako bi egur.
- Kama. Uztaren igitaia. Zehaztasuna eta arreta osoa eskatzen ditu.
- Sai. Salbuespena: burdinazkoa, Txinatik iritsia, Ryukyuko polizia-ofizialek zerbitzu-makila gisa erabiltzen zuten.
Herrixketatik budora
XX. mendearen hasieran, bi maisuk Okinawako herrixkak zeharkatu zituzten, lanabes bakoitzaren katak haren adituen eskutik bilduz: Moden Yabikuk eta Shinko Matayoshik. Haien leinuetatik datoz gaur uharteko eskola ia guztiak. Azken horren semeak, Shinpo Matayoshi Senseik, eta Eisuke Akamine Senseik, Yabikuren eta Shinken Tairaren leinuaren oinordekoak, Saiko Shihan Tamanori irakatsi zioten hirurogeiko hamarkadaren amaieran, O’Sensei Toguchik aurkeztuta.
O’Sensei Toguchik berak ondo ezagutzen zituen lanabesak: Shinken Tairak bost urtez irakatsi zuen haren Kozako dojoan. 1957an, haren ikasleek bo eta tonfaren arteko kumite bat erakutsi zuten Kozako jaialdian. Saiko Shihan Tamanoren arabera, uhartekoek Kobudo kumite bat ikusten zuten lehen aldia izan zen.
«Orduan, utzi egingo zaituzte, ezta?»
Hirurogeita hamarreko hamarkadaren amaieran, New Yorken, O’Sensei Toguchi bere ikaslearen Kobudo klase batera joan zen, eta galdetu zion zer irakatsiko zuen ikasleek kata guztiak jakingo zituztenean. Saiko Shihan Tamanok ez zuen erantzunik.
«Entonces, te dejarán, ¿verdad?» («Orduan, utzi egingo zaituzte, ezta?») — O’Sensei Seikichi Toguchi, Saiko Shihan Toshio Tamanori
Azaldu zion Kobudoa, praktikatzen zen bezala, ez zela budo bat, kumitea falta zitzaiolako, bikoteko lana. Higaonna Senseik eta Miyagi Senseik esku hutseko artea budo bihurtu zuten, hain zuzen ere, kumitea txertatuz. Gauza bera egiteko gomendatu zion, eta Shorei-Kanen irakaskuntza-sistema eredu gisa erabiltzeko baimena eman zion. Horrela jaio zen Kobudo Shoreikai, adeitasunaren eta ohitura onen eskola, lanabesei aplikatua.
Programa: dena boaren aurrean
Kobudo Shoreikai berezi egiten duena bere metodoa da. Lanabes bakoitzak bere gaiak ditu, eta guztiak gradu-programa batean antolatzen dira:
- Kihon dosa: lanabes bakoitzaren oinarrizko mugimenduak.
- Shorei-no-kata: hiru sarrera-kata lanabes bakoitzeko.
- Kiso kumite: bikoteko oinarrizko lanak, gelditzen eta erantzuten pixkanaka ikasteko.
- Bunkai kumite: Shorei-no-kata dai ichi, bi pertsonak eginda.
- Jissen kumite: goi-mailako lan aurrez ezarriak.
- Koryu kata: Okinawako kata klasikoak, hala nola Choun-no-kun boarentzat, Kubo-no-sai, Gima-no-tonfa, Toyama-no-nunchaku edo Chatan Chibaru-no-kama.
Kumite guztiek boa beste lanabes baten aurrean jartzen dute: boa saiaren aurrean, tonfaren aurrean, nunchakuaren aurrean eta kamaren aurrean. Boak Satsumako samuraiaren ezpata irudikatzen du, ezpata, Saiko Shihan Tamanok azaltzen duenez, makilaren bilakaera delako. Horrela, kumite bakoitzak eszenatoki bera berpizten du: herriko norbait eskura duenarekin babesten. Ez dago tonfa eta kamaren arteko kumiterik, ezta nunchaku eta nunchakuaren artekorik ere, ez zutelako inoiz zentzurik izan.
«Por lo que conozco, no existe ninguna escuela que enseñe el Kobudo utilizando un método sistemático.» («Nik dakidala, ez dago Kobudoa metodo sistematiko batekin irakasten duen eskolarik.») — Saiko Shihan Toshio Tamano
Ikasleak 6. kyuan hasten dira, boarekin. Ondoren tonfara eta saira igarotzen dira, eta, geroago, nunchakura eta kamara. Gradu bakoitzak gutxieneko praktika-denbora bat du, eta ez da bat ere saltatzen. Hiru urte inguruan iristen da 1. danaren azterketara.
Zertarako balio duen gaur egun
Inor ez dabil kalean sai batekin. Saiko Shihan Tamanok erantzuna ematen dio eragozpen horri: lanabesak ondo erabiltzen dituenak badaki gainean daramanarekin babesten. Gerriko batek nunchaku gisa balio dezake; aterki edo makila batek, bo gisa.
Eta beste arrazoi bat gehitzen du: Kobudo Shoreikaik gorputza indartzen du, budoaren espiritua lantzen du eta, adeitasuna baloratzen duenez, segurtasunez praktikatzen da eta adiskidetasun iraunkorrak uzten ditu. Harentzat, esku hutseko artea eta lanabesena gurdi bereko bi gurpil bezalakoak dira.